Navigate

  • Geen categorieën

Essay: Sohail Inayatullah – Toekomstdromen

sohail

 

Is alle sciencefiction westers? Bestaat er zoiets als niet-westerse sciencefiction? En zo ja, wat zijn de kenmerken ervan? Volgt deze de vorm en inhoud van westerse sciencefiction of is zij anders door lokale invloeden? Heeft de westerse sciencefiction een zodanige invloed gehad op de ontwikkeling van de sciencefiction van ‘de ander’, inclusief de feministische sciencefiction, dat alles wat niet uit het Westen komt slechts een imitatie is?  Misschien is niet-westerse sciencefiction een contradictio in terminis. Of bestaat er toch authentieke niet-westerse sciencefiction die een alternatieve visie biedt op de toekomst, op de ‘ander’?

De meeste naslagwerken over sciencefiction bekijken het onderwerp vanuit een universeel perspectief en beweren dat niet-westerse sciencefiction niet bestaat. De auteurs over wie ze schrijven zijn “bijna allemaal blank … [en] … bijna allemaal man”. Daarnaast wordt vaak gedacht: hoe kunnen niet-westerse samenlevingen beelden creëren van technologisch geavanceerde toekomstige samenlevingen als ze zelf nog pre-industrieel en premodern zijn?

In de huidige premoderne samenlevingen  heeft sciencefiction niet bijgedragen aan de vorming van een wetenschappelijk-technologische samenleving, noch het individu daar op voorbereid. In plaats daarvan komen de technologische en wetenschappelijke toekomstbeelden vrijwel zonder waarschuwing van buitenaf bij hen binnen. Wetenschappelijk geavanceerde maatschappijen daarentegen lopen ook voorop bij het creëren van ruimtes waarin die vooruitgang bediscussieerd kan worden, bijvoorbeeld in een openbaar wetenschappelijk debat.

Utopische samenlevingen

Sciencefiction zou dus niet alleen moeten gaan over technologie als iets dat zijn tijd vooruit is, maar over het scheppen van aannemelijke toekomstige werelden vanuit verschillende beschavingsperspectieven. Sciencefiction gaat niet alleen over het bediscussiëren van de gevolgen van wetenschappelijke vooruitgang, het gaat ook om het creëren van utopische of in ieder geval eutopische (goed, maar niet perfect) samenlevingen van de toekomst.

Bovendien kunnen niet-westerse schrijvers van sciencefiction niet volstaan met alleen maar reageren op de overheersnde in het Westen geproduceerde toekomstbeelden; ze moeten de leemtes opvullen, alternatieve geschiedenissen schrijven en zich voorstellen hoe het zou zijn als toekomstvisies uit het verleden ooit opgeschreven waren. Het is ook van belang om de toekomst, sciencefiction, te beschouwen vanuit de historische en culturele context van andere beschavingen. Voor de redding van de toekomst en de sciencefiction is meer nodig dan interpretaties hiervan binnen de context van de overheersende westerse thema’s; we moeten ook een proces ontwikkelen voor het op authentieke wijze aangaan van een gesprek en een dialoog over onszelf en de ander; ruimte en toekomst; buitenaards en menselijk.

Oogkleppen

Hiertoe moeten we de dominante sciencefiction bevrijden van haar paradigmatische oogkleppen en laten zien hoe zij het project van de monoculturele overmacht in stand houdt. Wat moet worden aangemoedigd is een dialoog over visies op de toekomst en het verleden tussen verschillende beschavingen en wel zodanig dat de authenticiteit vanuit elke beschaving leidt tot een universele kijk op wat het betekent om menselijk of juist niet menselijk te zijn.
Dit geldt natuurlijk niet alleen voor sciencefiction, maar ook voor toekomststudies (utopisch onderzoek e.d.) en wetenschap in het algemeen. Niets is immers belangrijker bij het bouwen van een nieuwe wereld voor onze toekomstige generaties.

Onderzoeker en pedagoog Ivana Milojevic en politiek wetenschapper en futurist Sohail Inayatulla hosten samen de website metafurures.org dat  toekomstgeoriënteerde vraagstukken onderzoekt. Onder deze zogenaamde Future Studies verstaat men de studie van alternatieve toekomsten met inbegrip van de wereldbeelden en mythen die eraan ten grondslag liggen.

Dit is een verkorte versie van het essay op de website van Metafutures.org. Klik hier voor het volledige Engelstalige essay.