EN

26/V/NL wil de verbinding herstellen op het IMPAKT Modern Love-festival

Recensie door Agnieszka Wodzińska (Metropolis M)

Wat is de impact van internet op hoe we elkaar ontmoeten, daten, liefhebben en het uitmaken? Kunnen kunstenaars de kloven tussen mensen overbruggen. Kloven die de afgelopen jaren steeds breder zijn geworden door kapitalistische levensstijlen, de coronapandemie en social media? Modern Love (or Love in the Age of Cold Intimacies) kijkt op een verfrissende manier naar de invloed van digitalisering op onze meest intieme relaties, in een tweedelige tentoonstelling in Utrecht en een levendig, hybride programma met filmvoorstellingen, discussies en performances.

Liefde is iets ongrijpbaars, maar we blijven er kunst over maken. Als ik een overkoepelend thema zou moeten kiezen in mijn favoriete kunstwerken en media, en ik zou eerlijk zijn, dan zou ik moeten toegeven dat het de liefde is: of begeerte, of verlangen, of liefdesverdriet. Hoewel de liefde veel facetten kent, krijgt ze in musea en galerieën zelden de directe aandacht die Modern Love aan haar schenkt. ‘Er bestaat de misvatting dat het banaal is om over de liefde te praten, of een cliché,’ zegt curator Katerina Gregos. ‘Maar ik vind het een ontzettend interessant onderwerp. Onze wereld draait om de liefde. Liefde kan bergen verzetten.’

Liefde mag dan universeel zijn, maar heeft een referentiepunt nodig, anders kan liefde uitmonden in zelfingenomen sentimentaliteit of oppervlakkige, abstracte beschouwingen. ‘Ik wilde niet gewoon een tentoonstelling over de liefde maken,’ zegt Gregos. ‘Mijn werk is altijd politiek en maatschappelijk geëngageerd. Ik wilde kijken naar de invloed van internet en social media op onze meest intieme relaties – die invloed is er namelijk, of we dat nou leuk vinden of niet.’

Het is zinloos om te doen alsof de liefde op een of andere manier de laatste der Mohikanen is in een wereld waar alle andere aspecten van het leven (zowel privé als publiek) te lijden hebben onder de effecten van kapitalisme, digitalisering en toenemende surveillance. Modern Love erkent deze toestand en biedt een ruimte om de hachelijke situatie waarin we ons bevinden te overdenken en te heroverwegen. Wat heeft digitalisering gedaan met liefde en intimiteit? En hoe nu verder?

Bij het IMPAKT Centre en in het Centraal Museum tref ik een verzameling kunstwerken aan die samen zowel de worsteling met als de vreugde van relaties in het tijdperk van ‘koude intimiteiten’ onderzoeken. De term is gemunt door socioloog Eva Illouz, gastspreker op deze editie van het festival, en verwijst naar de vervagende grenzen tussen economische en emotionele relaties.

Terwijl ik de ruimte verken, wordt ik overvallen door zowel melancholie als verwondering. Ik overdenk de spanning tussen deze gevoelens en touwtrek met mezelf. Uiteindelijk beslis ik, met hulp van de getoonde werken, dat het goed is om voor beide ruimte te maken. Maria Mavropoulou’s multimedia-project Family Portraits (2017-heden), bijvoorbeeld, voelt tegelijkertijd zowel vertrouwd als vreemd; de fel oplichtende schermen op de foto’s verlichten het verder donkere beeld, maar ze voelen niet warm of uitnodigend aan. Ik wil ze verwerpen, maar ik herken de warme connotatie met videobellen en de mogelijkheid om geliefden te zien tijdens digitale ontmoetingen. Mavropoulou verkent deze spanning op een elegante manier. Ze legt daarbij de nadruk op de afwezigheid van fysieke lichamen en onderzoekt op een zachtaardige manier de authenticiteit van deze ontmoetingen. Ontmoetingen die de grenzen tussen werk en vrije tijd en tussen verbinding en eenzaamheid vervagen. Minder melancholiek en levendiger – de meeste werken in Modern Love belichamen beide, in verschillende gradaties – zijn Marijke De Roovers prints Niche Content for Frustrated Queers (2019-20), die aansluiten bij de visuele taal van memes. De Roover onderzoekt thema’s als de performativiteit van online daten en de constructie van onrealistische verwachtingen, en maakt daarbij gebruik van zelfspot en herkenbare sjablonen, om te spelen met de zichtbaarheid van queer begeerte. Deze randverschijnselen komen meestal voor in digitale omgevingen die niet geïnteresseerd zijn in of vijandig staan tegenover niet-heteronormatieve content. De Roover stelt de vraag wat het betekent om online queer te zijn en zoekt naar raakvlakken met iedereen die zich kan identificeren met de strijd. Het mag dan vluchtig of komisch zijn, maar er vindt herkenning plaats. Dan gaat het weer voorbij. Digitale werelden blijven van vorm veranderen en bewegen, terwijl wij spelen met humor en verdriet. Het is verfrissend om een serie werken te zien die niet bang zijn om zich vast te bijten in het huidige moment en een indruk achter te laten.

In het IMPAKT Centre en het Centraal Museum construeert Modern Love een meeslepende bespiegeling over wat het betekent om een lichaam met fysieke en emotionele behoeftes te hebben in een wereld die wordt geregeerd door technologie. Deze relatief nieuwe maar altijd aanwezige digitale krachten scheppen afstand tussen ons en veroorzaken uiteindelijk apathie. Het enige wat bedrijven en surveillancemechanismen iets kan schelen is dat wij online blijven, niet dat wij betekenisvol contact hebben. Maar Modern Love is allesbehalve apathisch. De kunstwerken gaan over verbinding en nieuwsgierigheid, verenigd door een verlangen naar het lichamelijke, op elke mogelijke manier. 

De sculptuur Framing Reference (2020) van Hannah Toticki spoort je aan om te gaan zitten, uit te rusten, contact te maken; Marge Monko’s installatie I Don’t Know You So I Can’t Love You (2018) vraagt je om te luisteren naar een gesprek tussen twee voice assistants; in Peter Puklus’ installatie The Hero Mother – How To Build a House (2016-19) bevind je je in een prettige, huiselijke omgeving, waar je jezelf vragen kunt stellen over jouw aannames rond wat het betekent om een thuis op te bouwen.

Gregos gelooft in de kracht van kunstzinnige interventies in onze relatie met de digitale wereld: ‘Kunstenaars hebben het vermogen om om te gaan met de overvloed aan beelden die ons omringen, omdat zij de mechanismen en processen achter de beelden in het virtuele domein begrijpen. Ik volg kunstenaars van alle leeftijden en kijk met grote interesse naar wat jonge kunstenaars doen. Ze verzetten zich hevig tegen alles waar socialemediaplatforms voor staan.’ Ik was aangenaam verrast dat er zoveel jonge kunstenaars op de tentoonstelling te zien zijn.

Katerina Gregos en IMPAKT-directeur Arjon Dunnewind bundelen hun krachten en verzorgen naast de tentoonstelling filmvoorstellingen, performances en discussies in Het Huis Utrecht en op het online platform IMPAKT.TV. Op deze manier gaat Modern Love zowel over kunst als over de bredere maatschappelijke context. Neem de paneldiscussie The Skin of Your Ass, met Heather Berg, Jennifer Lyon Bell en Michael Portnoy. Er werden vragen gesteld over pornografie en identiteit, de spanning tussen pornografie en erotische kunst werd onderzocht en problemen rond de veiligheid, het werk en de bevrijding van sekswerkers besproken. 

Fragmenten van video’s van Portnoy en Berg lieten de rol zien die wederzijdse instemming en humor spelen in erotische video’s en kunst. Vertoningen van Shelly Silver’s What I’m Looking For (2004) en 27 Thoughts About My Dad (2019) van Mike Hoolbloom en de aansluitende Q&A’s vormden de aanleiding voor discussies over veiligheid en kwetsbaarheid in sociale relaties die zich in het digitale domein afspelen of vastgelegd worden. 

Het ontroerde me dat zowel de makers als de bezoekers van Modern Love naar een soort zachte landing zoeken, een geruststelling; ze zoeken naar manieren om de verbinding te herstellen en relaties te repareren die zijn gebarsten onder de druk van het late kapitalisme en Silicon Valley.

Zonder te vervallen in jaren ’90-nostalgie, erkent het programma van Modern Love de beloften die internet nog steeds in zich heeft, door manieren te onderzoeken om een gezondere en meer bewuste relatie met het digitale te bewerkstelligen. We moeten elkaar eerst in het donker zien te vinden. Sta open voor de ander, houd elkaar vast en verzet je tegen het gif van overvloedige data en (zelf)surveillance. De rest volgt dan vanzelf.

Modern Love (or Love in the Age of Cold Intimacies), IMPAKT en Centraal Museum Utrecht, tot en met 6-2-2022. Het programma met online evenementen en evenementen op locatie loopt tot en met 7-11-2021.

Agnieszka Wodzińska
is schrijver en kunsthistoricus


Deel